Een pentekening door Jo Nikkessen van Ald Bergen
Een pentekening door Jo Nikkessen van Ald Bergen Foto: Bergen Toen en Nu

Romaanse toren en parochiekerk

Algemeen Hobby & vrijetijd Kunst & cultuur

Bergen | Bij de oude toren van Bergen, die waarschijnlijk dateert uit de tijd van de eerste kerkenbouw omstreeks het jaar 800, hebben verschillende kerken gestaan: een romaanse, een gotische en sedert 1827/28 een waterstaatkerk. Ongetwijfeld heeft er bij de plaats van een belangrijke Maasovergang naar Vierlingsbeek en vlakbij de toren eerst een houten kapel gestaan. 

Bij de afbraak van het kerkgebouw in 1932 werden paalfunderingen gevonden, die vrijwel zeker hebben gediend voor de toren, die in de twaalfde eeuw werd opgetrokken als een romaanse vluchttoren. Brede naar buiten spits toelopende schietgaten in de torenmuren toonden dat aan, tot de verdere verwoesting in 1944. Pastoor J. Munnecom, die veel voor het behoud van de toren heeft gedaan, liet in 1942 een journalist de oostelijke torenmuur zien, waardoor de verdedigers kropen, wanneer zij het onder in de toren niet meer konden bolwerken tegen de belagers. Het onderste gedeelte, gebouwd met ijzeroersteen en maaskeien op funderingen van circa een meter breed en hoog, wijst op een bouwwerk uit deze periode. De fundaties waren volgegoten met dunne witte kalkspecie of ‘meel’. De specie was erg taai en scheurde niet. Veel ijzeroersteen is in de loop van de eeuwen uit de lege wei- of broeklanden verdwenen. Hier en daar vinden we het nog wel. Na1955 werden bijvoorbeeld nog voorstellen uitgewerkt om de grond te verbeteren en om de ijzeroerbanken te breken, zoals die ook onder Siebengewald lagen.

Ook de toren van Afferden en de onderkerk van de St. Petruskerk te Boxmeer is duidelijk op de fundering met hetzelfde bouwmateriaal gebouwd; het ijzeroer was makkelijk in de directe omgeving te vinden. Rond 1500, wellicht na 1400, werd de toren van Bergen verbouwd en met mergelsteen uit Zuid-Limburg opgehoogd. Later, omstreeks 1700, werd een derde geleding van veldovensteen daarboven aangebracht, afgedekt met een pits van eiken dakbeschot met op gespijkerde leien. De overgebleven stenen rompruïne van de toren vertoont aan de oostzijde nu nog al deze fasen. Onder toezicht van Monumentenzorg werd de toren in 1941/1942 en na de laatste oorlog gerestaureerd. 

Aan de oostelijke buitenmuur van de toren zijn diverse aanzetten van aangebouwde kerken te zien. Met zekerheid kunnen vier kerkgebouwen aan de oostzijde worden geconstateerd, die in de loop van de eeuwen aangebouwd werden. De laatste kerk was van 1827/28 en werd in de dertiger jaren afgebroken toen daar een nieuwe kerk in de onmiddellijke omgeving werd gebouwd.

Deze nieuwe kerk werd tijdens een granatenregen van de geallieerden in puin geschoten. In oktober 1944 vielen de eerste geallieerde granaten op Bergen. Dit werd steeds heviger tot op 3 maart 1945 de Bevrijdingsdag daar was. De bevolking werd in januari 1945 door de Duitsers gedwongen tot algehele evacuatie. De dorpen Heijen en Afferden waren reeds vanaf oktober 1944 verdreven. Toen de bewoners in de zomer van 1945 geleidelijk uit de noordelijke provincies terugkeerden, werd de wederopbouw ernstig bemoeilijkt door gebrek aan de meest elementaire zaken en grondstoffen. Vele noodwoningen werden gebouwd. De uitgestrekte mijnenvelden hebben het herstel van de veeteelt en de landbouwbedrijven vele jaren ten zeerste belemmerd. Slachtoffers van mijnexplosies waren aan de orde van de dag.  Pastoor Frans Peeters bouwde de Bergense parochiekerk volgens dezelfde tekening, enigszins vergroot, weer op, zodat zij 12 februari 1950 weer kon worden ingezegend.

Deze bijdrage is tot stand gekomen dankzij archief Bergen Toen en Nu, bereikbaar via e-mail:
info@bergentoenennu.nl 

PODCAST

HOBBY EN VRIJE TIJD

HOOG WATER - LOB - DIJKEN

DUURZAME ENERGIE

VIDEO

SPORT