Eeuwenoude dorpstraditie
In deze tijd van het jaar vindt in Aijen de traditionele Köpkesmért plaats. Dit is een specifiek dorpsgebeuren. Mede omdat de aandacht steeds minder wordt voor de kerk, weten tegenwoordig nog maar weinig mensen van dit bestaan af.
Uit enkele 17e eeuwse geschriften blijkt dat zich rond de Aijense kapel een traditie had gevormd. Er werden namelijk varkenskoppen geveild die door de inwoners van Aijen ter beschikking waren gesteld. De opbrengst was bestemd voor de instandhouding van de kapel. We kennen dit als “de Köpkesmért”, gehouden tijdens de kermis van St. Anthonis. St. Anthonis (St. Tunnis) is de patroonheilige van de kapel van Aijen. De koppen worden verkocht door erop te bieden. De hoogste bieder krijgt de kop. Traditioneel wordt er flink geboden op de eerste kop door de notabelen van de parochie, maar iedereen kan er op bieden die de kapel een warm hart toedraagt.
Het is een eer maar ook prestige om de eerste kop te bemachtigen
Nadat de eerste kop geveild is wordt deze meestal voor een steeds lager bedrag gekocht. De kop wordt meteen daarna weer terug geschonken door de koper om opnieuw te worden geveild. Na de veiling werden vroeger de koppen geschonken aan arme gezinnen. Later gingen ze naar een klooster in Tegelen/Steyl. Tegenwoordig wordt er door Nelly Urselmann-Maas balkenbrij en zult van gemaakt, wat een heerlijke delicatesse is.
Na de veiling was er een soort winterkermis die zich voornamelijk afspeelde in cafés zoals zaal Sebastopol en later Het Veerhuis. Heel het dorp liep er voor uit alsof het een echte kermis betrof. Voor de kinderen werden er spelletjes georganiseerd en de ouderen kwamen bij elkaar in het café.
Voor deze gelegenheid werden er speciaal ronde krentenbroden gebakken. Ze werden een plats genoemd. Via een kaartspel kon er een plats worden gewonnen: het zogenaamde “plats toepen”. De winnaar van het spel kreeg een plats. De verliezer zal wel een rondje hebben moeten geven. Deze oude traditie is in Aijen tot op de dag van vandaag in ere gehouden.
Als veilingmeester fungeerde steeds een kerkmeester die in Aijen woonachtig was. Vanaf eind 1800 tot zijn dood in 1935 was dit Willem Jacobs. Daarna werd Sjang Joosten dit, tot in 1942 de Duitse bezetter het verhandelen van dit vlees verbood. Een voorlopig einde van de Köpkesmért. Het duurde tot 1951 dat op de jaarvergadering van het Aijense Gilde een voorstel van aannemer Louis Ponjee kwam om deze traditie in ere te herstellen. Dit werd meteen aangenomen en een week later werd deze traditie weer opgepakt. Veilingmeester werd Gerrit Josten die dit 35 jaar lang heeft gedaan. In 1985 werd dit overgenomen door Frans van Aerssen, daarna heeft Jan Linders jarenlang deze functie vervuld. Vervolgens Rob Vervoort en heden ten dage Stan Martens.
Het feest werd op de sterfdag van St. Anthonis gevierd, 17 januari. Tegenwoordig wordt de Köpkesmért gehouden op 17 januari als deze op een zaterdag valt. Anders wordt het de eerste zaterdag na 17 januari. Zoals de Köpkesmért in Aijen wordt gehouden is uniek, namelijk voor de kapeldeur. In Weert, Groeningen en Maashees worden ook Köpkesmérten gehouden, maar dit is in zalen of in cafés. Allemaal met hetzelfde doel: Het in stand houden van de kerk of kapel.
Deze bijdrage is tot stand gekomen dankzij stichting Archief Aijen, bereikbaar via e-mail:
archiefaijen@hotmail.com