Evacuatie en bevrijding

Na de landing van de geallieerde legers in Normandië werd Zuid-Limburg in september 1944 al bevrijd, en iedereen dacht dat ook Noord-Limburg snel bevrijd zou gaan worden. Maar dat liep voor onze kant van de Maas totaal anders. De Maas vormde een frontlinie en in de wintermaanden van 1944-1945 was de streek tussen de Maas en de grens een heftig oorlogsgebied. Zo heftig zelfs dat de bevolking van Wellerlooi in januari 1945 nog moest evacueren.

Evacuatie
Op 11 januari 1945 kregen alle bewoners het bevel dat ze de volgende morgen moesten vertrekken. Dit bevel was al eerder gekomen in september, maar dat ging toen niet door vanwege het hoge water van de Maas. De inwoners van Wellerlooi liepen eerst richting Well en daarna naar Weeze, moeizaam, door de pas gevallen hoge sneeuw. Na het vertrek werd het dorp leeggeroofd. Volgens een ooggetuigenverslag van J. Daemen was het ‘een eindeloze sliert mensen met ellende en verdriet’. Na een moeizame tocht bereikte de colonne in de late namiddag de houtzagerij in Weeze. De 13e januari omstreeks drie uur ’s middags, werd bevolen om naar het station in Weeze te vertrekken. Daar wachtten twee locomotieven en circa veertig goederen- en veewagons. In de onverwarmde wagens, vertrok het mensentransport omstreeks half zeven ’s avonds. Een zware beproeving, volkomen in het duister en onwetend over de eindbestemming. Als beesten ingepakt in een veewagon, ging het transport over Duits gebied, via Winterswijk en Zutphen naar de provincie Groningen.

Bevrijding
De Britten waren op 3 maart 1945 gekomen tot in het Knikkerdorp van Well. De Amerikanen kwamen op 3 maart tot Arcen. In een document van het Britse oorlogsdagboek genaamd ‘War Diary No. 6 Commando’ staat geschreven dat het Britse commando om 6.30 uur op 4 maart 1945 vertrok vanuit Knikkerdorp met de opdracht om contact te zoeken met de Amerikanen die tot Arcen waren gekomen. Bij deze actie werd Wellerlooi voor het eerst betreden door de Britse commando’s. Geen spectaculaire bevrijding want het dorp was verlaten en Duitse achterhoedetroepen waren een dag eerder al uit Wellerlooi vertrokken.

Het document (zie foto) is het bewijs dat Wellerlooi als laatste dorp in Limburg bevrijd werd. Geen eretitel, maar wel een feit. 

(Bron: auteurs van de boeken ‘Waar blijven de bevrijders!’)

Weer naar huis
Iedereen wilde weer na huis, hoe zou thuis alles worden terug gevonden? Enkelen waren al eerder vertrokken, om thuis een bakkerij of winkel alvast zo goed mogelijk in te richten. Voor een goede terugkeer moest er voor geschikt vervoer naar Limburg gezocht worden. De terugreis werd georganiseerd in konvooien van open vrachtwagens, waar tussen de vijfentwintig tot veertig personen op zaten. Tussen eind mei en begin juni reisde ieder weer terug naar Limburg. Een tocht van tussen de zeven en twaalf uur. Bij terugkomst was duidelijk te zien dat Noord-Limburg een van de zwaarst getroffen frontgebieden van Nederland was; veel lag in puin, was verwoest, vernield of geplunderd. Wellerlooi was zwaar geteisterd, de kerk lag in puin en veel panden waren zwaar beschadigd. Maar het belangrijkste was dat men weer vrij was.

80 jaar vrijheid!
Dit jaar vieren we 80 jaar vrijheid. In Wellerlooi wordt hier op zondag 6 april bij stilgestaan middels een kleine expositie over hoe de inwoners van Wellerlooi de oorlog beleefden. Hetgeen overigens ook uitvoerig staat beschreven in het boek ‘Wellerlooi en de Tweede Wereldoorlog’.

Deze bijdrage werd geleverd door Archief de Loi, bereikbaar via e-mail: info@archiefdeloi.nl