Kasteelheer en zijn buurt
Deze keer staat Adriaan van den Bylandt, heer van Heerlijkheid Well centraal. In 1994 heeft de gemeente Bergen besloten om de 'Van Bijlandtstraat' op te heffen.
Trots staat de kasteelheer voor zijn vernieuwde wijk in Nieuw Bergen. Vertegenwoordigt hij de kasteelheren met klinkende namen als Van Straelen, Van Arendael, Van Vlodrop (Von Flodorff), Van Baerle, Van Mierlaer en Baron de Liedel? Of staat hij er speciaal voor de uit het straatplan verdwenen Adriaan van den Bylandt, de meest markante kasteelheer van Well?
Adriaans verhaal begint eigenlijk met de vrijheidsstrijd van het hertogdom Gelre. Hij vocht zij aan zij met Maarten van Rossum. Gelre was de laatste Nederlandse provincie die nog niet was opgeslokt door het Spaans-Habsburgse Rijk. Well, Ayen en Bergen lagen in het Overkwartier van Gelre, het huidige Noord-Limburg. In 1543 werd deze onafhankelijkheidsstrijd jammerlijk verloren. Na dit verlies begon Adriaan zijn strijd voor vrijheid van godsdienst.
De Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) brak uit omdat edelen en burgers in opstand kwamen tegen belastingvernieuwing en godsdienstvervolging door de Spaans-Habsburgse koning Filips II, landsheer van de Nederlanden. Alleen het katholieke geloof was toegestaan. Een groep edelen, waaronder Adriaan van den Bylandt, bood in 1566 de landvoogdes van de Nederlanden, Margaretha van Parma, een Smeekschrift aan om de belastingregels te versoepelen en de vervolgingen te stoppen. Toen woede over de vervolgingen overging in het vernielen van heilige beelden in kerken en kloosters, antwoordde koning Filips II met het sturen van de hardvochtige hertog van Alva. Het verzet werd oorlog.
In Well, Bergen en Ayen zorgde Van den Bylandt ervoor dat geen enkel beeld in kerken en kloosters gespaard bleef. Hij schijnt vier beelden 'den vier Maerschalcken' uit de kapel van Ayen vernield te hebben. Hij was een fanatiek aanhanger van het Lutheraans protestantisme. De bewoners van de heerlijkheid Well hoefden niet direct protestant te worden, maar de kasteelheer maakte het de pastoors en kloosterlingen in Well, Ayen en Bergen onmogelijk om katholieke diensten te houden. Hij verbood bijvoorbeeld dat de mis in het Latijn werd gesproken.
Een jonge parochiaan viel flauw als het Gloria in Excelsis Deo in het Duits gezongen werd, waarop de echtgenote en dochter van Van den Bylandt de vrouw met stokslagen inpeperde, dat de tekst van het lied in het Duits precies hetzelfde betekende als in het Latijn en dat zij zich niet zo moest aanstellen. Van den Bylandt stelde een protestantse arts en protestantse schoolmeester aan. Ook gaf hij een oud pastoor uit Well, die uit zijn ambt was gezet vanwege een verhouding met een vrouw, zijn functie terug.
Natuurlijk kon Van den Bylandt dit alles niet ongestraft doen en toen hij ook nog eens kerkgelden omzette in de bouw van een molen en een schandpaal, dreigde hij de Inquisitie op zijn dak te krijgen.
Hij vluchtte voor korte tijd naar kasteel Makken in Vierlingsbeek. De schoolmeester werd ontslagen en de pastoor afgezet. Formeel droeg Van den Bylandt het kasteel over aan zijn schoonzoon Balthasar van Vlodrop, maar hij keerde snel naar Well terug en zwaaide er nog jaren de scepter.
Van den Bylandt was in dienst van de hertog van Kleef en werd door hem in 1560 benoemd tot drost van Gennep en ging in 't Genneperhuis wonen. Ook hier voerde hij de protestantse dienst in. Met als gevolg dat in de kerk van Gennep eerst een deel van de katholieke mis gehouden werd, dan een protestantse preek waarbij de katholieken de kerk uit gingen. Vervolgens kwamen de katholieken weer terug om de mis af te maken en
de communie te ontvangen.
Zo hebben we alleen nog herinneringen aan de naam Van den Bylandt, maar geen straat meer in Nieuw Bergen die naar hem genoemd is. Wel nog herinneringen aan de bijnaam van de straat, de ‘bijstandstraat'.
Dit artikel is tot stand gekomen door Bergen Toen en Nu, bereikbaar via e-mail info@bergentoenennu.nl