Afferden op film
Als je - letterlijk - een beeld wilt krijgen van het leven in een dorp als Afferden zoals dat er rond 1960 uitzag, is de dorpsfilm over Afferden uit 1961 een fantastische historische bron.
Reeds enkele jaren worden dergelijke smalfilmbeelden getoond in het populaire tv-programma Nederland op film gepresenteerd door Wim Daniëls. De veelal amateuropnamen geven een beeld van het dagelijks leven in het Nederland van vroeger. De nostalgische filmpjes tonen vooral hoe dat leven sinds die tijd onherkenbaar is veranderd.
De dorpsfilm
Een van de afleveringen uit deze serie heeft als thema “Bij ons in ’t dorp”. Daarin komen de dorpsfilms zoals die van Afferden ter sprake.
De dorpsfilms, alle met de titel “Hoe het hier reilt en zeilt”, zijn een initiatief van de Twentse zakenman Johan Adolfs. In een tijd dat film nog iets magisch heeft en nog bijna niemand op film staat, bedenkt hij het plan dorpsfilms te maken. Tussen 1948 en 1970 maakt hij zo’n 1500 films. Via een vereniging - in Afferden zijn dat de gidsen - spreekt hij af naar het dorp te komen om iedereen die wil te filmen. De film wordt dan vertoont en de opbrengst, na aftrek van Adolfs kosten, is voor de vereniging. Het concept is een groot succes.
Het zelfvoorzienende dorp
In 1961 bevindt de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog zich in een vergevorderd stadium en Afferden kent sedert enkele jaren een bloeiend verenigingsleven, mede tot stand gekomen onder de bezielende leiding van de toenmalige kapelaan Heijmans.
Een dorp als Afferden is dan in feite een autonome gemeenschap met eigen voorzieningen en ondernemers die producten en diensten aan de eigen mensen leveren en ook voor werkgelegenheid zorgen. Daarbij is de agrarische sector de belangrijkste bedrijfstak. Afferden kent drie smederijen: Martien Wijnhoven en tweemaal Arts: de gebroeders Huub en Jappie van Gon en Smits Hent. Er zijn ook meerdere kleine aannemers, Wim van Oijen, Jaap Versteegen, Handrie Franssen, Wim Derks, Herman Raijmakers, stukadoors Mat Wijers, Tinus Kepser, Sjang Claessens. Zij zijn het die de huizen bouwen voor lokale mensen en ook hun werknemers wonen meestal zelf weer in het dorp.
De middenstand voorziet in alles wat men dagelijks nodig heeft. Het zijn per definitie kleine winkels, ook gerund door mensen uit het dorp zelf. Van veel types winkels zijn er meerdere, vier bakkers is heel gewoon: Ton van den Bergh, Joos Cuijpers, Piet Crommentuijn en Piet Megens. Daarnaast zijn er de kruideniers, de slagers, de melkboeren en de schoenmakers. De middenstanders “gaan rond”, ze brengen de boodschappen aan huis. Daarbij weet de winkelier meestal precies wat iedereen nodig heeft, voor zover dat niet in het boodschappenboekje is genoteerd.
Schaalvergroting
Met de komst van de grote supermarkten verdwijnen de winkels in de loop der jaren geleidelijk uit het straatbeeld. Het enige wat weer is teruggekomen, is het 'rondgaan'. De boodschappen worden weer thuis bezorgd en daarmee wordt het gebrek aan winkels deels opgevangen. Maar niet meer door Chris van Grad of Nad Arntz, die iedereen in het dorp kent, maar door onbekende jongelui van de grootgrutters AH en Jumbo. En niet via het boodschappenboekje maar online besteld.
Boekje
Het Dorpsarchief van Afferden heeft de oude dorpsfilm uit de vergetelheid gehaald en de film geïnventariseerd en van commentaar voorzien. Hiervan wordt een boekje samengesteld dat binnenkort zal worden uitgegeven.
Deze bijdrage is tot stand gekomen dankzij Stichting Dorpsarchief Afferden, bereikbaar via e-mail:
info@dorpsarchiefafferden.nl